คนไทยส่วนใหญ่ไม่ค่อยชอบไปหาทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพของเหงือกและฟัน บางรายอายุ 30-40 ปี
มาพบทันตแพทย์เป็นครั้งแรกในชีวิตด้วยอาการฟันโยกใกล้จะหลุดเต็มที่ หลายรายสารภาพว่า
ไม่เคยมารักษาเหงือกหรือขูดหินน้ำลายเลยตั้งแต่เกิด
โดยธรรมชาติในช่องปากของทุกคนจะมีเชื้อโรคมากมายหลายชนิด ซึ่งอยู่รวมกันอย่างสมดุล
หากเราทำความสะอาดได้ดีสม่ำเสมอ ก็จะเป็นการควบคุมปริมาณของเชื้อโรคมิให้เกิดอันตราย เช่น
โรคเหงืออักเสบ หรือฟันผุ ชีวิตประจำวันของผู้ที่อาศัยอยู่ในเมืองใหญ่ค่อนข้างจะรีบเร่ง
บางครั้งอาจละเลยไม่ได้ให้เวลาในการเอาใจใส่ตนเองอย่างเพียงพอ เมื่อนานวันไป
ก็เริ่มแสดงอาการผิดปกติขึ้นได้ที่เหงือก
บริเวณใต้เหงือกมี Bacteria ที่สำคัญเป็นสาเหตุของโรคเหงือกอักเสบอยู่ 2 ชนิดคือ
Prophyromonas Gingivalis และ Bacteroides Forsythus ปกติเราไม่จะสามารถทำความสะอาดใต้เหงือกได้
เหมือนกับการแปรงฟันโดยทั่วไปที่จะขจัด Bacteria เหนือเหงือก ผู้ที่มีโรคประจำตัวเช่นเป็นเบาหวาน (Diabetes)
จะมีปัญหาเหงือกอักเสบเรื้อรัง คนที่สูบบุหรี่จัดมากก็พบว่าเป็นโรคเหงือกอักเสบรุนแรงได้เช่นเดียวกัน
องค์ประกอบสำคัญที่ทำหน้าที่ยึดตัวฟันให้แข็งแรงประกอบด้วยเบ้ากระดูกซึ่งอยู่ในขากรรไกร
และเนื้อเยื่อที่ยุดรอบรากฟัน รวมทั้งระบบเส้นเลือดฝอยที่ทำหน้าที่ส่งสารอาหารที่จำเป็น
รวมทั้งระบบประสาทที่เชื่อมต่อกันอยู่รอบๆ ตัวฟันใต้เหงือก เมื่อเกิดภาวะติดเชื้อมีการอักเสบบริเวณเยื่อหุ้มรากฟัน
เชื้อโรคในปากจะผลิตสารพิษที่มีความเป็นกรดออกมาทำลายเนื้อเยื่อและกระดูกที่ยึดอยู่รอบรากฟัน
ในระยะเริ่มแรกของโรคเหงือกอักเสบจะสังเกตได้ว่าเหงือกจะแดงมากและบวมมีเลือดออกง่าย
ขณะที่แปรงฟันรู้สึกเจ็บๆ คันๆ ที่เหงือก อาการเหล่านี้สาเหตุจาก Bacterial Plaque โรคเหงือกอักเสบระยะเริ่มต้น
เรียกรวมๆ กันว่า Gingivitis ซึ่งสามารถแบ่งเป็นชนิดต่างๆ ได้คือ
ชนิดที่มีสาเหตุจาก Bacterial Plaque
ชนิดที่ 2 มีสาเหตุจาก Bacterial Plaque เช่นเดียวกันแต่มีส่วนประกอบอื่นที่สำคัญคือ
ความเครียดทำให้การอักเสบรุนแรงขึ้น เรียกว่า Acute Necrotibing Ulcerative Gingivitis (ANUG)
ซึ่งเหงือกจะเป็นแผลถลอกเนื้อเยื่อเหงือกส่วนบนจะลอกเป็นชิ้นๆ ทำให้มีกลิ่นปากเหม็นรุนแรง
ฝรั่งเรียกว่า Trench Mouth
ชนิดที่ 3 เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน แม้ว่าสาเหตุดั้งเดิมจะมาจาก Bacteria
แต่ผสมผสานกับ Steroid Hormone ที่มีปริมาณเพิ่มขึ้น เช่น เด็กในวัยรุ่น (Puberty) สตรีมีครรภ์
หรือสตรีที่รับประทานยาคุมกำเนิด Steroid Hormone ทำหน้าที่เร่งสภาวะของการอักเสบให้ลุกลามเร็วขึ้น
และบางครั้งจะรุนแรงกว่าปกติ
ชนิดที่ 4 เชื้อโรคเหงือกอักเสบที่เกิดจากการใช้ยาบางชนิดเช่น Dilantin ในคนไข้ที่เป็นโรคชักกระตุก
(Epilepsy) หรือยาจำพวก Cyclosporin ในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนไต
ชนิดสุดท้ายเรียกว่าสัพเพเหระ มีหลายรูปแบบ ที่มีสาเหตุจากการอดอาหารผู้ที่กลัวอ้วน
และมีนิสัยรับประทานอาหารที่ผิดปกติ เช่น อยากรับประทานอาหารหรือขนมที่มีแคลอรี่สูง
แต่กลัวอ้วน เมื่อรับประทานเข้าไปแล้วจะล้วงคอให้อาเจียน หรือใช้ยาถ่ายเป็นประจำ
เป็นสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับจิตใจเรียกว่า Anorexia Nervosa และ Bulimia บางรายก็มีเหงือกอักเสบ
เนื่องจากหายใจทางปากเป็นประจำ
หากผู้ที่มีปัญหาเรื่องเหงือกอักเสบดังกล่าว ยังทนต่อไปไม่มารับการรักษาเป็นเวลานาน
อาการเหงือกอักเสบก็จะรุนแรงขึ้นกลายเป็นโรคที่เรื้อรังและมีการละลายของกระดูกที่ยึดฟันทำให้ฟันโยก
เรียก Periodiontitis ซึ่งสามารถแบ่งออกได้ 4 ประเภท คือ
1. โรคเหงือกอักเสบในผู้ใหญ่อยู่ในกลุ่มอายุ 30-35 ปี หรือมากกว่า 35 ปี จะมีการละลายของกระดูก
ยึดรอบรากฟันหลายซี่พร้อมๆ กัน แต่อาการนี้จะเกิดขึ้นช้า
ค่อยเป็นค่อยไป จำนวนของ Bacterial Plaque ซึ่งเกาะบนผิวฟันมีความสัมพันธ์โดยตรง
กับความรุนแรงของโรค อาการจะมีระยะรุนแรงสลับกับระยะที่อาการของโรคสงบลง
(Quiesence Period)
2. โรคเหงือกอักเสบที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว (Rapid Progressive Periodontitis) เกิดในกลุ่มวัยรุ่น
จนถึงประมาณ 35 ปี มีการอักเสบเกิดขึ้นกับฟันเกือบทุกซี่
บางครั้งสังเกตเห็นว่าฟันแท้ซี่หน้ากลางและกรามแท้ซี่แรกมีการละลายของกระดูกที่ยึดฟัน
มากกว่าฟันซี่อื่นๆ ระยะที่อักเสบรุนแรง (Acute Plase) เหงือกจะบวมมาก ผู้ที่เหงือกอักเสบลักษณะนี้
ส่วนใหญ่แปรงฟันรักษาความสะอาดได้ดี
3. โรคเหงือกในวัยรุ่น (Juvennile Periodontitis) เริ่มมีอาการตั้งแต่อายุเริ่มเข้าวัยรุ่นหรือเริ่มเมื่ออายุ 20 ปี
ไปจนใกล้ 30 ปี โรคนี้จะมีตำแหน่งที่สังเกตได้ คือมีกระดูกละลายในฟันกรามแท้ซี่แรกหรือฟันซี่หน้า
และสภาพเหงือกจะปกติไม่ค่อยมี Plaque เกาะฟันไม่ค่อยผุ ส่วนใหญ่พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย
สาเหตุจากการทำงานน้อยกว่าปกติของเม็ดเลือดขาวซึ่งอาจเรียกว่า Lazy Leukocyte Sydrome
4. โรคเหงือกในเด็กก่อนวัยรุ่น (Prepubertal Periodontitis) เริ่มตั้งแต่ฟันน้ำนมเร็วขึ้น
หรือขณะที่เริ่มมีฟันแท้ขึ้นปะปนกับฟันน้ำนม โรคนี้ยังมีข้อมูลน้อยเกี่ยวกับสาเหตุของโรค ซึ่งสันนิษฐานว่า
เกี่ยวข้องกับกรรมพันธุ์
ผู้ที่มารับการรักษาช้าเกินไปไม่มีกระดูกยึดฟันเหลืออยู่จำเป็นต้องถอนฟันที่โยกมากออก
และใส่ฟันปลอมทดแทน หากสภาพเหงือกทั่วไปยังไม่แข็งแรงเหงือกบวมรักษาความสะอาดไม่ดีพอ
ก็ไม่สามารถจะใส่ฟันปลอมได้ทันที เพราะการต่อเติมหรือใช้ฟันที่กระดูกยึดฟันมีน้อยเป็นหลักจะอยู่ได้ไม่นาน
เหมือนกับสร้างบานบนรากฐานที่อ่อนแอย่อมพังได้ง่าย จำเป็นต้องยอมสละเวลามารักษาอย่างต่อเนื่อง
จนเหงือกอยู่ในสภาพดีเป็นปกติจึงจะรักษาขั้นอื่นต่อไป
โรคเหงือกอักเสบเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย จึงควรใส่ใจสุขภาพของเหงือกให้ดีสม่ำเสมอ
เท่ากับหนาตาของเรา เหงือกมีความหมายครอบคลุมไปถึงส่วนประกอบโครงสร้างที่ยึดฟัน
ให้อยู่ในตำแหน่งเดิมอย่างแน่นหนา เปรียบเสมือนรากฐานของฟัน ซึ่งถ้าดูแลรักษาอย่างดี
ก็จะอยู่คู่กับเราไปตลอดอายุขัย
ท.ญ.ดร.ชมพูนุท จิตรปฏิมา
|
