 |
|
การที่ผู้ป่วยมีขนาดของฟัน และขากรรไกรไม่สัมพันธ์กัน
เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ต้องมีการจัดฟัน เช่น มีฟันซี่ใหญ่ขณะ
ที่กระดูกขากรรไกรมีขนาดเล็ก ไม่มีที่พอจะให้ฟันทุกซี่ขึ้นได้
อย่างเป็นระเบียบ ทำให้ฟันขึ้นซ้อน เก หรือแม้กระทั่งฟันบางซี่
ก็ขึ้นไม่ได้ หรือในบางคนมีฟันซี่เล็กแต่ขากรรไกรใหญ่มีที่มาก
เกินไปทำให้ฟันขึ้นห่างกันไม่สวยงาม สาเหตุอื่นที่ทำให้ฟันซ้อนเก
ล้มเอียง ก็คือการเสียฟันน้ำนมเร็วเกินไป ฟันแท้ขึ้นมาก็ขึ้น
ผิดตำแหน่ง
ผู้ที่มีโครงสร้างของกระดูกขากรรไกรและใบหน้าผิดปกติ
มีผลให้ฟันขึ้นไม่ได้ หรือขึ้นไม่เป็นระเบียบ มีฟันหน้ายื่น หรือ
ขากรรไกรล่างหลุบ มองเห็นคางเล็ก ไม่ได้ส่วน ก็จำเป็นต้องจัดฟัน
ช่วยแก้ไขในช่วงเวลาที่เหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องเป็นช่วง
ที่มีการเจริญเติบโตของร่างกายอยู่
เมื่อทันตแพทย์ตรวจและวินิจฉัยแล้วว่าผู้ป่วยควรได้รับการ
จัดฟันตามความจำเป็น ทันตแพทย์จะวางแผนการรักษา และชี้แจง
ให้ผู้ป่วยทราบและเข้าใจหลักการและขั้นตอนในการจัดฟัน แล้วจะ
นัดให้ผู้ป่วยเริ่มมารับการรักษา ก่อนอื่นหากผู้ป่วยมีฟันผุหรือมีหินปูน
เหงือกอักเสบก็จะต้องได้รับการรักษาเสียก่อน การจัดฟันให้เคลื่อน
ไปอยู่ในตำแหน่งที่ต้องการนั้น ทันตแพทย์จะต้องใส่เครื่องมือ
ให้ผู้ป่วยเพื่อช่วยออกแรงผลักให้ฟันค่อยๆ เข้าที่ไป
-
เครื่องมือจัดฟันแบ่งออกเป็น 2 ชนิด
- เครื่องมือจัดฟันชนิดถอดได้
- เครื่องมือจัดฟันชนิดติดแน่น
|
การใช้เครื่องมือชนิดใดจะขึ้นอยู่กับการพิจารณาตัดสินของทันตแพทย์จัดฟันถึงความจำเป็น
และความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย ถ้าเป็นเครื่องมือจัดฟันชนิดถอดได้ ผู้ใส่จะสามารถถอดออก
และใส่ได้เอง ข้อดีคือสามารถถอดออกได้ตอนรับประทานอาหารและตอนแปรงฟัน ส่วนอีกชนิดหนึ่ง
คือเครื่องมือแบบติดแน่น เครื่องมือจะติดแน่นกับฟัน ไม่สามารถถอดเองได้ เราจะใช้เมื่อเคลื่อนฟันหลายๆ
ซี่พร้อมกัน ผู้ป่วยจะรับประทานอาหารโดยมีเครื่องมือชนิดนี้อยู่ในปากด้วย การดูแลทำความสะอาดฟัน
จึงทำได้ยากว่าเครื่องมือชนิดถอดได้
นอกจากเครื่องมือที่ใส่ในปากแล้ว ในบางกรณีทันตแพทย์จัดฟันอาจจะให้ผู้ป่วย
ใส่เครื่องมืออื่นเพื่อช่วยในการเคลื่อนที่ของฟัน หรือควบคุมการเจริญเติบโตของกระดูกขากรรไกร
และใบหน้า เช่น การให้สวมเครื่องมือที่ยืดคาง หรือหมวกสวมสำหรับจัดฟัน
เมื่อทันตแพทย์ใส่เครื่องมือจัดฟันให้แล้ว ในช่วงเดือนแรกผู้ป่วยจะต้องไปรับ
การตรวจรักษาตามนัด 1-2 ครั้ง และจะนัดห่างกันออกไป 2-4 เดือนต่อครั้ง
เพื่อปรับเปลี่ยนเครื่องมือแล้วแต่กรณี
-
ข้อปฏิบัติระหว่างที่มีเครื่องมือจัดฟันอยู่
การจัดฟันโดยเฉลี่ยแล้วจะใช้เวลาประมาณ 2-3 ปี ผู้ป่วยจะมีเครื่องมืดจัดฟันอยู่ในช่องปาก
เป็นเวลานาน เครื่องมือจัดฟันเป็นเครื่องมือที่บอบบาง และหลุดได้ถ้าถูกแรงกระแทก
จากการเคี้ยวอาหารที่เหนียวหรือแข็งเกินไป ดังนั้นในระหว่างที่ใส่เครื่องมือในปาก
ผู้ป่วยควรจะหลีกเลี่ยงอาหารที่เหนียวๆ ทั้งหลาย ไม่ควรเคี้ยวหมากฝรั่ง และไม่ควรเคี้ยวถั่วต่างๆ
หรือน้ำแข็งก้อนเล็กๆ เล่น เพราะจะทำให้เครื่องมือจัดฟันหลุดได้ ซึ่งจะมีผลให้การบำบัดรักษายุ่งยาก
และไม่ได้ผลเท่าที่ควร
-
การดูแลสุขภาพช่องปากในระหว่างการจัดฟัน
ผู้ป่วยจัดฟันควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจฟันผุ ขูดหินปูน ทำความสะอาดฟันทุก 6 เดือน
และควรแปลงฟันให้สะอาดในระหว่างการจัดฟันด้วย เมื่อพูดถึงการแปรงฟัน เวลาจัดฟันที่มีเครื่องมือเยอะๆ
เต็มปาก การแปรงฟันจะทำได้ยากขึ้นกว่าปกติ ก็เหมือนกับเวลาเราจะกวาดบ้าน ถ้าบ้านยิ่งมีเฟอร์นิเจอร์
วางอยู่เต็มไปหมดก็จะทำความสะอาดยากกว่าบ้านที่โล่งๆ เพราะจะมีซอกเล็กซอกน้อยมากมาย
ฟันที่ติดเครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นก็เหมือนกัน แต่ถึงจะทำความสะอาดยากขึ้น เราก็คงไม่อยากให้ฟันผุ
จึงควรตั้งใจที่จะดูแลรักษาความสะอาดทั้งฟันของเราและเครื่องมือจัดฟันด้วย แปรงสีฟันที่ใช้
จะใช้แปรงสีฟันธรรมดา หรือจะใช้แปรงสีฟันสำหรับจัดฟันซึ่งมีลักษณะพิเศษคือมีร่องตรงกลางก็ได้
โดยวางขนแปรงทับไปบนฟันและเครื่องมือจัดฟัน แล้วหมุนแปรงเป็นวงกลม หมุนซ้ำไปมาในบริเวณเดิม
แล้วจึงปัดขนแปรงออก หรือขยับแปลงไปมาเบาๆ โดยแปรงซ้ำที่เดิม ซี่ละประมาณ 6-8 ครั้ง
ซึ่งถ้าจะให้แปรงได้สะอาดทั้งปากควรใช้เวลาไม่ต่ำกว่า 2-3 นาที นอกจากนี้ยังอาจใช้แปรงลักษณะอื่นๆ
เช่น แปรงที่มีกระจุกเล็กๆ ตรงปลาย หรือแปรงขนาดเล็กที่มีปลายแหลมเหมือนรูปต้นสน
เหมาะสำหรับทำความสะอาดตามซอกฟันซึ่งสามารถพกไปใช้ตอนกลางวันนอกบ้านได้ด้วย
ในระหว่างที่ใส่เครื่องมือจัดฟันอยู่ควรจะแปรงฟันให้สะอาด อย่างน้อยวันละ 3 ครั้ง
หรือแปรงทุกครั้งหลังรับประทานอาหาร
ส่วนการใช้เส้นไหมขัดฟันในระหว่างการจัดฟันนั้นก็ยังใช้ได้และถ้าใช้ห่วงพลาสติก
สำหรับร้อยไหมช่วย ก็จะทำให้สอดเข้าไปในซอกฟันได้ง่ายขึ้น
ในกรณีที่มีเครื่องมือจัดฟันชนิดถอดได้ก็ให้ทำความสะอาดเครื่องมือด้วยแปรงสีฟัน
และใช้ยาสีฟันแปรงให้ทั่วด้วยความระมัดระวังตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
จะได้ไม่ทำให้เครื่องมือเสียหาย
การรับประทานอาหารในระหว่างจัดฟันก็ควรงดหลีกเลี่ยงอาหารหวานจัด หรืออาหารที่ติดฟันง่าย
เพราะจะทำให้ฟันผุและเหงือกอักเสบได้ง่าย การรับประทานผัก ผลไม้ ควรตัดแบ่งเป็นชิ้นเล็กพอคำ
และเคี้ยวด้วยฟันกรามข้างหลัง ควรเลือกรับประทานของอ่อนๆ
-
ในระหว่างการจัดฟันนั้นจะเจ็บฟันหรือไม่
ทุกครั้งที่มีการปรับเปลี่ยนลวดที่ใช้ในการจัดฟัน ผู้ป่วยจะรู้สึกตึง เจ็บ
หรืออาจมีแผลเกิดขึ้นในช่องปากบ้าง ในช่วงสัปดาห์แรกของการปรับเปลี่ยนลวดจัดฟัน
แต่อาการจะค่อยๆ ทุเลาลงในสัปดาห์ที่ 2 ทันตแพทย์อาจจะให้ใช้ขี้ผึ้งทาปิดทับบริเวณที่แหลมคม
เพื่อลดการระคายเคือง แต่หากรู้สึกเจ็บปวดรุนแรงผิดปกติ ควรกลับไปพบทันตแพทย์จัดฟัน
ผู้ให้การบำบัดรักษาทันที
-
การใส่เครื่องมือหลังการจัดฟันเสร็จแล้ว
หลังการจัดฟันเสร็จแล้ว ส่วนใหญ่ทันตแพทย์จะให้ผู้ป่วยใส่เครื่องมือ
สำหรับกันไม่ให้ฟันเคลื่อนกลับที่เดิม (Retainer) ระยะเวลาการใส่เครื่องมือนี้
จะขึ้นกับสภาพปัญหาของแต่ละคน
-
ความร่วมมือของผู้ป่วยเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด
การจัดฟันจำเป็นต้องใช้เวลา ค่าใช้จ่ายมาก ผู้ป่วยต้องไปพบทันตแพทย์ตามที่นัดหมาย
ผู้ป่วยต้องอดทนกับการมีเครื่องมือเกะกะอยู่ในปากเป็นปีๆ เวลาปรับเปลี่ยนเครื่องมือแต่ละครั้ง
ก็ต้องทนเจ็บ เป็นแผล ต้องระวังเรื่องการรับประทานอาหาร ต้องรักษาดูแลสุขภาพช่องปากให้ดี
และระวังไม่ให้เครื่องมือจัดฟันหลุดบ่อยๆ ฉะนั้นความร่วมมือของผู้ป่วยจึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด
ที่จะทำให้การจัดฟันนั้น จะได้ผลดีเพียงใด
ทญ.ฉวีวรรณ ภักดีธนากุล
|
