มาที่นี่ที่เดียว ได้อ่านบทความทางด้านการแพทย์ ภาษาไทย จากเกือบทุกโฮมเพจที่มีใน INTERNET
ถ้าที่นี่ขัดข้อง ไปที่นี่ก็ได้ครับ i.am/thaidoc หรือ hey.to/yimyam

[ คัดลอกจากนิตยสารใกล้หมอ ปีที่ 21 ฉบับที่ 12 ธันวาคม 2540]

ปุจฉา-วิสัชนา

เรื่อง "ธาลัสซีเมีย"

แพทย์หญิงวรวรรณ ตันไพจิตร และคณะ


ถาม - ผู้ป่วยธาลัสซีเมีย มีนัยน์ตาขาวเป็นสีเหลืองเพราะเหตุใด และจะ รักษาให้หายได้หรือไม่

ตอบ - การที่ผู้ป่วยมีนัยน์ตาขาวเป็นสีเหลือง เป็นอาการอย่างหนึ่งของ โรค เป็นผลจากการที่เม็ดเลือดแดงถูกทำลายมากกว่าปกติที่ตับและม้าม ไม่จำเป็นต้องรักษาแต่อย่างใด

ถาม - ทำไมจมูกแบนและโหนกแก้มสูง

ตอบ - ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมียมีเม็ดเลือดแดงที่แตกง่าย มีผลทำให้โลหิต จาง ไขกระดูกจึงขยายตัว เพื่อสร้างเม็ดเลือดแดงมากขึ้น ทำให้มี ลักษณะกระดูกใบหน้าเปลี่ยนไป นอกจากนี้กระดูกแขนขาจะเปราะบางด้วย

ถาม - อาการของผู้ป่วยธาลัสซีเมีย มักจะมีอารมณ์หงุดหงิด เอาแต่ใจ เป็นทุกคนหรือไม่ เมื่อมีอาการอย่างนี้ควรปฏิบัติแก่ผู้ป่วยอย่างไร

ตอบ - เนื่องจากเป็นอาการที่พบได้ในผู้ป่วยโรคเรื้อรังหลาย ๆ ชนิด การ ให้ความเข้าใจ ให้อภัยและเห็นอกเห็นใจแก่ผู้ป่วย จะทำให้ อาการของผู้ป่วยดีขึ้น แต่ถ้าปฏิบัติแล้วอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษา แพทย์ผู้ดูแลหรือจิตแพทย์

ถาม -เวลาลูกป่วยแล้วซีด ตาและปากซีดมาก แต่พอลูกหาย ตาและ ปากแดงดังเดิม อยากทราบว่าลูกสร้างเม็ดเลือดได้เองใช่หรือไม่

ตอบ - ขณะที่ผู้ป่วยธาลัสซีเมีย มีอาการไม่สบายแล้วซีดลงเนื่องจาก ขณะมีไข้เม็ดเลือดแดงถูกทำลายได้ง่าย ผู้ป่วยจะมีอาการซีด เหลือง ปัสสาวะสีเข้ม ถ้าเป็นไม่มากร่างกายสามารถสร้างเม็ด เลือดแดงได้ทัน ผู้ป่วยจะมีอาการดีขึ้นอย่างเดิม แต่ถ้าผู้ป่วยซีดมากควรพาไปพบแพทย์เพื่อให้เลือด

ถาม -ทำไมเด็กโรคเลือดธาลัสซีเมียจึงขี้ร้อน

ตอบ - ผู้ป่วยธาลัสซีเมียจะมีภาวะการเผาผลาญอาหาร (metabolism) ในร่างกายมากกว่าคนปกติ ผลคือ มีการสร้างความร้อนในร่าง กายมากขึ้น จึงทำให้ผู้ป่วยเหล่านี้ขี้ร้อน

ถาม - เวลากลางคืน มีเหงื่อออกมามากตามหน้าผาก ต้องนอนเปิดพัด ลมโกรกตลอดเวลา จะเป็นอันตรายหรือไม่ ทั้งที่มีอากาศหนาว

ตอบ - ผู้ป่วยธาลัสซีเมียจะมีภาวะที่ร่างกายสร้างความร้อนสูงมากกว่า คนปกติ หรือที่เรียกว่า hypermetaboism จะมีเหงื่อออกมากได้ ไม่เป็นอันตราย

ถาม - การออกกำลังกายของผู้ป่วย ควรทำได้แค่ไหน

ตอบ - ผู้ป่วยจะออกกำลังกายได้มากน้อยแค่ไหนขึ้นอยู่กับภาวะซีดใน ผู้ป่วย ผู้ป่วยที่มีอาการไม่รุนแรง ซีดไม่มาก สามารถออกกำลังกายได้พอ ๆ กับเด็กปกติ แต่ผู้ป่วยที่ซีดค่อนข้างมาก บางรายต้องรับเลือดสม่ำเสมอ มักไม่สามารถออกกำลังกายเหมือนเด็กปกติ เพราะผู้ป่วยมักมีอาการเหนื่อยหอบใจสั่น เนื่องจากหัวใจต้องทำงานมากกว่าปกติ

ถาม - การออกกำลังกายที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยโรคนี้ จะเล่นกีฬาได้ หรือไม่

ตอบ - ผู้ป่วยสามารถออกกำลังกายได้ทุกอย่างที่จะไม่ทำให้ถูก กระแทกหกล้ม ทำให้กระดูกหัก ทั้งนี้การออกกำลังกายนั้น ๆ ต้องไม่ให้เหนื่อยเกินไปอาจเล่นกีฬาว่ายน้ำได้

ถาม - ผู้ป่วยหญิงที่เป็นธาลัสซีเมีย จะมีโอกาสมีประจำเดือนหรือไม่ ถ้า มีอายุเท่าไร

ตอบ - มีโอกาส แต่ประจำเดือนมาช้ากว่าปกติ อาจจะมีเมื่ออายุ 17-18 ปีก็ได้

ถาม - สำหรับผู้ป่วยที่มีรอบเดือนมาไม่ปกติ คือ 2-3 เดือน จึงมาครั้ง หนึ่งเกี่ยวข้องกับโรคธาลัสซีเมียหรือไม่ แล้วจะเป็นอันตรายแก่ร่างกายหรือไม่

ตอบ - มีส่วนเกี่ยวข้องกับโรคธาลัสซีเมีย เพราะผู้ป่วยบางรายจะมีการ ทำงานของต่อมไร้ท่อที่เกี่ยวข้องกับการสร้างฮอร์โมนที่ควบคุม การตกไข่ และการมีประจำเดือนบกพร่อง แต่ภาวะนี้ไม่มีอันตราย ต่อร่างกายแต่อย่างใด

ถาม - ขณะนี้ผมอายุ 12 ขวบ สูง 128 ซม. ความสูงไม่เพิ่มเป็นนานปี ขอ ทราบว่าจะมีวิธีใดที่จะเพิ่มความสูงให้แก่เด็กธาลัสซีเมีย นอก จากการให้เลือด

ตอบ - เด็กที่เป็นธาลัสซีเมีย จะมีการเจริญเติบโตไม่สมอายุคือ จะเตี้ย กว่าเด็กธรรมดาในอายุเท่ากัน โดยเฉพาะในเด็กที่ซีดมาก ๆ วิธีที่ จะทำให้สูงเท่าเด็กปกติทำได้โดยการให้เลือดบ่อย ๆ และต้องใช้ ยาขับธาตุเหล็กร่วมด้วย สำหรับผู้ถามอายุ 12 ปี สูง 128 ซม. จากการสำรวจของกรมอนามัยเด็กนักเรียนไทย พบว่าในช่วงอายุ 12 ปี ความสูงที่ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ สำหรับเด็กหญิงประมาณ 132-142 ซม. ส่วนเด็กชายประมาณ 128-132 ซม. ในผู้ป่วยธา ลัสซีเมียที่ไม่ซีดมาก ยังมีโอกาสสูงได้อีกและอาจสูงได้ใกล้เคียง กับคนปกติ

ถาม - ผู้เป็นโรคธาลัสซีเมียควรจะได้รับวัคซีนป้องกันโรคชนิดใดบ้าง

ตอบ - ควรได้รับวัคซีนตั้งแต่เด็กเหมือนคนธรรมดาทั่วไป และควรจะมี ความต้านทานโรคตับอักเสบบี เนื่องจากอาจถ่ายทอดจากการได้ รับเลือด ธนาคารเลือดทุกแห่งก็ตรวจเชื้อไวรัสตับอักเสบบี ใน เลือดทุกถุงแล้ว แต่เพื่อความปลอดภัยผู้ที่เป็นโรคธาลัสซีเมีย ควร ได้รับวัคซีนกันโรคตับอักเสบจากไวรัสบีไว้ก่อนเลย

ถาม - ผู้ป่วยที่ไปโรงเรียนกลับมาแล้วมีอาการเหนื่อยหอบ ซีด จะให้รับ ประทานยาหรืออาหารอะไรที่ให้หายเหนื่อย

ตอบ - อาการเหนื่อยหอบเกิดจากภาวะซีดของผู้ป่วยแต่ละราย จะมีซีด รุนแรงไม่เท่ากัน ตามแต่ชนิดของโรค ถ้าผู้ป่วยมีอาการเหนื่อย หอบ แสดงว่าน่าจะมีภาวะซีดรุนแรง พอสมควรซึ่งอาจต้องการ การให้เลือด ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลรักษา นอกจากรับประทาน วิตามินโฟลิค และการรับประทานอาหารครบถ้วนทั้ง 5 หมู่แล้ว ก็ ไม่จำเป็นต้องรับประทานยาอื่น ๆ หรืออาหารอะไรเป็นพิเศษ

ถาม - ผมเป็นธาลัสซีเมีย ตัวซีดเหลืองแต่ไม่ถึงกับให้เลือด หมอให้ยา เม็ดสีเหลือง ๆ เล็ก ๆ ให้กินทุกวันตอนเช้าอยากทราบว่าเป็นยา อะไร กินเพื่ออะไร กินติดต่อกันนาน ๆ จะมีอันตรายไหม เพราะ ผมกินติดต่อกันมา 10 กว่าปีแล้วครับ ซื้อกินเองได้ไหม

ตอบ - เป็นยาโฟลิค (Folic acid) รับประทานเพื่อให้ร่างกายนำไปใช้ สร้างเม็ดเลือดแดง รับประทานขนาดวันละ 1-2 เม็ด ไม่เป็น อันตราย ยาทุกชนิดไม่ควรซื้อรับประทานเอง ควรให้แพทย์เป็นผู้ สั่ง

ถาม - อาหารประเภทใดบ้าง ที่ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมียควรรับประทาน และอาหารประเภทใดที่ควรงดบ้าง

ตอบ - อาหารที่ผู้ป่วยควรรับประทาน ควรเป็นอาหารที่ใช้ในการเจริญ เติบโตเช่นเดียวกับอาหารของคนปกติ ซึ่งประกอบด้วย โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน โดยเฉพาะผักสดและผลไม้ที่สะอาด ซึ่งร่าง กายจะนำไปใช้ในการสร้างเม็ดเลือดแดง อาหารที่ไม่ควรรับ ประทานได้แก่ อาหารที่มีธาตุเหล็กปริมาณสูง เช่น ตับ เลือดหมู เลือดไก่ เป็นต้น เนื่องจากผู้ป่วยมีภาวะเหล็กเกินอยู่แล้ว

ถาม - ผู้ป่วยที่เป็นโรคธาลัสซีเมียจำเป็นต้องกินยาบำรุง หรือ วิตามิน บำรุงร่างกายนอกจากโฟลิค หรือเปล่า ถ้าจำเป็นต้องกินต้อง ปรึกษาแพทย์หรือไม่

ตอบ - ไม่จำเป็น ในกรณีที่ผู้ป่วยรับประทานประเภทโปรตีน ไข่ นม และผักดิบได้ ถ้าจะรับประทานวิตามิน ควรปรึกษาแพทย์ เพราะ วิตามินบางชนิดมีธาตุเหล็กอยู่ด้วย

ถาม - การกินยาเพนวีและโฟลิค ทุกวันติดต่อกันระยะเวลาเป็นปี ๆ จะ เกิดผลแก่ร่างกายอย่างไรบ้าง (ผลดีและผลเสีย)

ตอบ - ในผู้ป่วยที่ตัดม้ามแล้ว แพทย์จะให้รับประทานยาเพนวี ผลดี คือ ป้องกันการติดเชื้อ ผลเสียไม่มี ยาโฟลิคร่างกายจะนำไปสร้างเม็ด เลือด ไม่มีผลเสียเช่นเดียวกัน

ถาม - เหตุใดเด็กที่เป็นโรคธาลัสซีเมีย จึงมีฟันผุเกือบทั้งหมดในปาก และเด็กอายุ 5 ปี ฟันจริงยังจะขึ้นใช่ไหม

ตอบ - ฟันผุในเด็ก มีสาเหตุจากการรับประทานอาหารประเภทน้ำตาล ได้แก่ ขนมหวาน และลูกอม ถ้าไม่มีการรักษาทันตอนามัยที่ดีพอ จะมีคราบน้ำตาลเคลือบที่ฟันเป็นสาเหตุของฟันผุ ซึ่งพบได้ในทั้ง เด็กปกติและเด็กที่เป็นโรคธาลัสซีเมีย ฟันผุเร็วหรือไม่ ขึ้นอยู่กับ การรักษาความสะอาดของฟัน ไม่เกี่ยวกับโรคธาลัสซีเมีย คนเรา จะมีฟัน 2 ชุด ชุดแรกเป็นฟันน้ำนม ซึ่งจะเริ่มหลุดเมื่ออายุ 5-6 ปี แล้วจะมีฟันแท้ (ฟันจริง) ขึ้นมาแทน

ถาม - เพราะเหตุใด คนไข้ที่เป็นโรคธาลัสซีเมีย เวลาไปถอนฟัน หมอจะ ไม่ถอนให้ ต้องไปให้ตรวจเลือดก่อนทุกครั้ง

ตอบ - เนื่องจากผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการซีดมาก เวลาถอนฟันมีเลือด ออกและอาจเป็นลมได้ หรือหมอถอนฟันบางคนพอรู้ว่าผู้ป่วยเป็น โรคเลือด อาจจะกลัวต้องให้หมอโรคเลือดรับรองก่อนว่าถอนฟัน ได้จึงจะทำได้

ถาม - เด็กที่เป็นธาลัสซีเมีย ถ้าถอนฟันซึ่งผุออกแล้ว ฟันแท้จะขึ้น เหมือนเด็กธรรมดาหรือไม่

ตอบ - เหมือนเด็กธรรมดา

ถาม - การถ่ายปัสสาวะของผู้ป่วยมีสีเข้มคล้าย ๆ กับสีของชาดำเย็น และมีสีนี้เป็นประจำ อยากทราบว่ามีสาเหตุมาจากอะไร และจะ เป็นผลเสียต่อร่างกายและไตอย่างไร

ตอบ - ปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายสีชาดำเย็นนั้น เป็นสีของสารยูโรบิลิโนเจน (urobilinogen) ซึ่งขับออกมาทางปัสสาวะมากกว่าคนปกติ เป็น ผลเนื่องจากมีการทำลายเม็ดเลือดมากกว่าปกติในผู้ป่วย สารนี้ ไม่มีผลเสียต่อร่างกายหรือต่อไต

ถาม - การที่มีเหล็กในร่างกายมาก แต่สามารถขับออกได้น้อยจะทำให้ มีผลเสียต่อร่างกายของผู้ป่วยอย่างไรบ้าง

ตอบ - เหล็กที่ไม่สามารถขับออกได้นั้น จะไปสะสมอยู่ในอวัยวะต่าง ๆ เช่น ที่ตับ หัวใจ ตับอ่อน ใต้ผิวหนัง เมื่อสะสมไปนาน ๆ จะมีผล ไปทำลายอวัยวะนั้น ๆ ทำให้การทำงานบกพร่องเกิดภาวะแทรก ซ้อนต่าง ๆ ขึ้น เช่น ภาวะเยื่อบุหัวใจและกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ เบาหวาน หรือเป็นตับแข็ง เป็นต้น

ถาม - หลังจากใช้ยาขับเหล็กในตอนกลางคืน ตอนเช้าปัสสาวะจะมีสี เข้มมากคล้ายมีตะกอนและปัสสาวะมีกลิ่นคาว (ลูกสาวอายุ 6 ปี)

ตอบ - การที่มีปัสสาวะสีเข้มนั้น เป็นผลจากการที่ยาขับเหล็กดึงเหล็ก ให้ขับออกทางปัสสาวะมากขึ้น ซึ่งเป็นกลไกการทำงานของยาขับ เหล็ก ปัสสาวะเข้มมากแสดงว่ามีเหล็กขับออกมามาก

ถาม - ผู้ป่วยอายุ 12 ปี ให้เลือด 2 เดือนต่อครั้ง ควรจะให้ยาขับเหล็ก ปริมาณเท่าใดจึงจะเหมาะสม

ตอบ - ภาวะเหล็กเกินในผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมียนั้น นอกจากเกิดจากการ รับเลือดแล้ว ยังเกิดจากการดูดซึมเหล็กมากกว่าปกติจากทาง เดินอาหาร การประเมินว่าผู้ป่วยควรได้รับยาขับเหล็กในปริมาณ เท่าใดต่อการให้แต่ละครั้งนั้น ต้องดูจากน้ำหนักของผู้ป่วยร่วมกับ การตรวจเลือด หาปริมาณเฟอไรติน (ferritin) ซึ่งจะบอกถึง ปริมาณของเหล็กที่สะสมอยู่ในร่างกายของผู้ป่วย แพทย์ที่ดูแล รักษาจะสามารถให้คำแนะนำในการให้ยาขับเหล็กอย่างเหมาะ สมได้

ถาม - ผู้ป่วยอายุ 15 ปี น้ำหนัก 33 กิโลกรัม ตรวจพบเหล็ก 3,200 นา โนกรัมคือมิลลิลิตร จำนวนเหล็กขนาดนี้มากจนเกิดปัญหาทาง ร่างกายหรือไม่ และถ้าฉีดยาขับเหล็กที่มีอยู่ในร่างกายจะลดลง ไหม การให้ยาขับเหล็กจะต้องให้สม่ำเสมอหรือไม่ และจะมีข้อ กำหนดระยะเวลาหรือไม่

ตอบ - จำนวนเหล็ก (เฟอไรติน) 3,200 นาโนกรัมต่อมิลลิลิตร มีขนาด สูงซึ่งในคนปกติไม่ควรเกิน 300 นาโนกรัมต่อมิลลิลิตร ปริมาณเหล็กจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากการให้เลือด และจากการดูดซึมทางลำไส้ ในรายที่ไม่มีข้อจำกัดในการให้ยาขับเหล็กควรพิจารณาให้ตลอดไปจะทำให้ปริมาณเหล็กในร่างกายลดลงปัญหาและภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากภาวะเหล็กเกินจะลดลงด้วย

ถาม - ผู้ป่วยมาให้เลือด 2 เดือนต่อ 1 ครั้ง ควรจะได้รับยาขับเหล็กหรือ ไม่ และถ้าต้องขับเหล็กควรจะได้ยาขับเหล็กกี่ครั้งต่อสัปดาห์

ตอบ - การให้ยาขับเหล็ก มีข้อที่ควรพิจารณาว่าจะให้แก่ผู้ที่เป็นธาลัสซี เมียที่มีอาการปานกลาง หรืออาการมาก ต้องให้เลือดบ่อยหรือให้ เลือดมาแล้วตั้งแต่ 30 ถุงขึ้นไป หรือถ้าตรวจระดับธาตุเหล็ก (เฟอ ไรติน) มากกว่า 1,000 นาโนกรัมต่อมิลลิลิตร ยาขับเหล็กที่ได้ผล ดีและเป็นที่นิยมคือ เดสเฟอราล เป็นยาชนิดฉีดขนาด 500 มิลลิกรัมต่อขวด โดยทั่วไปจะให้ขนาด 40-60 มิลลิลิตรต่อน้ำ หนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันโดยให้ 5-7 วันต่อสัปดาห์ ในทางปฏิบัติ ถ้าผู้ป่วยหนัก 10 กิโลกรัมจะให้ยาขับเหล็กวันละ 1 หลอด ผู้ ใหญ่อายุ 40 ปี ควรได้รับยาขับเหล็กวันละ 3-4 หลอด หรือ 1,500-2,000 มิลลิกรัม ข้อจำกัดการให้ยาขับเหล็กคือ ยามีราคา แพง การบริหารซึ่งต้องให้โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง อุปกรณ์ สำหรับให้ยาที่สำคัญคือ เครื่องฉีดยา (ปั้ม) ซึ่งทำงานโดย แบตเตอรี่ขนาดเล็กใช้ได้ตลอดไปสามารถซื้อได้ราคา 4,000 บาท ที่มูลนิธิโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียฯ การให้ยาต้องให้สม่ำเสมอ ตลอดไปโดยแพทย์แนะนำ และจำเป็นต้องได้รับความร่วมมือ จากผู้ป่วยด้วย

ถาม - ฉีดยาขับธาตุเหล็กมาหลายปีแล้ว ต้องอดทนมาก อยากทราบว่า มียาขับธาตุเหล็กชนิดกินที่ขับธาตุเหล็กได้ดีและปลอดภัยหรือไม่ ยาอะไรและหาซื้อได้ที่ใด

ตอบ - ขณะนี้มีความพยายามวิจัย เพื่อจะหายาขับธาตุเหล็ก ที่จะนำ มาให้ผู้ป่วยใช้กินแทนยาขับธาตุเหล็ก ชนิดที่ฉีดอยู่หลายแห่งทั่ว โลก และได้มีการพบยาบางชนิดที่มีคุณสมบัติในการเป็นยาขับ ธาตุเหล็กที่ดีพอ ๆ กับยาฉีดแล้วแต่ยังต้องการการศึกษาวิจัยอีก ระยะหนึ่งเกี่ยวกับข้อดี-ข้อเสีย ผลข้างเคียงของยาทั้งระยะสั้น และระยะยาว เพื่อให้แน่ใจว่ามีความปลอดภัยสามารถนำมาใช้ กับผู้ป่วยได้จริง คาดว่าภายในไม่เกิน 3 ปีข้างหน้านี้ จะมียาดัง กล่าวมาให้ทดลองใช้กัน

ถาม - ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมีย เริ่มมีอาการแสดงออก คือ ซีด อ่อนเพลีย และม้ามโตเมื่ออายุ 10 ปี และให้เลือดมา 4-5 ครั้ง จำเป็นหรือไม่ ที่จะต้องผ่าตัดม้ามถ้าจะต้องผ่าตัดจะต้องเสียค่าใช้จ่ายประมาณ เท่าใด

ตอบ - ข้อควรพิจารณาในการตัดม้ามได้แก่ ม้ามโตมากต้องให้เลือด บ่อยและถี่ขึ้นกว่าเดิม เช่น ทุก 2-4 สัปดาห์ และชนิดของโรคธา ลัสซีเมียที่เป็น เช่น ฮีโมโกลบิน เอ็ช การตัดม้ามจะให้ผลการ รักษาที่ดีกว่าชนิดอื่น แพทย์ผู้ดูแลจะเป็นผู้พิจารณาว่าผู้ป่วยราย ใดควรจะได้รับการตัดม้าม ค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดม้ามประมาณ 3,000-5,000 บาท ในรายที่ไม่มีค่ารักษาโรงพยาบาลของรัฐก็ รักษาให้ฟรี

ถาม - ผู้ป่วยธาลัสซีเมีย เมื่อผ่าตัดม้ามแล้วจะเกิดการติดเชื้อหรือมีโรค แทรกซ้อนได้ง่ายหรือไม่

ตอบ - หลังตัดม้าม อาการแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยและสำคัญคือ การติด เชื้อง่ายกว่าคนปกติ และถ้ารักษาไม่ทันอาจเสียชีวิตได้ การติดเชื้อพบได้ทั้งเชื้อแบคทีเรีย เช่น ปอดบวม อุจจาระร่วง ไทฟอยด์ หรือติดเชื้อไวรัส เช่น หัด อีสุกอีใส นอกจานั้นอาการแทรกซ้อนจากเส้นเลือดแดงอุดตันในปอด หรือในสมองก็พบได้เช่นกันหลังการตัดม้าม ฉะนั้นผู้ป่วยที่ตัดม้ามแล้ว ควรจะรับประทานยา เพนนิซิลิน เพื่อป้องกันการติดเชื้อ และถ้ามีไข้ควรไปพบแพทย์ นอกจากนั้นภาวะเกร็ดเลือดสูง อาจพบได้ภายหลังการตัดม้าม การให้ยาแอสไพรินขนาดต่ำ สามารถป้องกันภาวะเส้นเลือดแดงอุดตันได้ ทั้งนี้ภายในความดูแลของแพทย์

ถาม - เด็กที่ผ่าตัดม้ามมีโอกาสที่จะไม่ต้องให้เลือดไหมและสามารถ สร้างเม็ดเลือดเองไหม

ตอบ - ผู้ป่วยโรคธาลัสซีเมียที่ตัดม้ามแล้ว โอกาสที่จะต้องให้เลือดอีก ขึ้นอยู่กับชนิดของโรคธาลัสซีเมียที่เป็นอยู่ ถ้าเป็นโรคธาลัสซีเมีย ชนิดฮีโมโกลบินเอ็ช หลังตัดม้ามมักจะไม่ต้องให้เลือด หรือให้เป็น บางครั้งที่ซีดลง แต่ในพวกที่มีอาการรุนแรงมากถึงปานกลาง เช่น ธาลัสซีเมียเมเจอร์ หรือ เบต้าธาลัสซีเมีย ฮีโมโกลบิล อี หลังตัด ม้าม การให้เลือดจะห่างออกแม้ว่าจะยังคงต้องให้อยู่บ้าง

ถาม - ดิฉันอยากถามว่าลูกของดิฉันได้ตัดม้ามเป็นเวลา 1 ปี 5 เดือน ที่ พบว่าเด็กบางคนตับโตนั้น ของลูกดิฉันตับจะโตหรือเปล่าค่ะ จะ หายขาดไหมและต้องให้เลือดหรือไม่

ตอบ - ม้ามและตับเป็นอวัยวะที่ช่วยเสริมสร้างเลือดในคนเป็นโรคธา ลัสซีเมีย เมื่อตัดม้ามออกย่อมส่งผลให้ตับรับหน้าที่เพิ่มขึ้นจึง ขยายขนาดโตขึ้นบ้าง การตัดม้ามช่วยบรรเทาอาการซีดลงได้ อัตราการให้เลือดลดลง แต่ไม่ได้ทำให้หายขาด ปัจจุบันโรคนี้ทำ ให้หายขาดได้ โดยการปลูกถ่ายไขกระดูก

ถาม - โรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย จะมีวิธีรักษาให้หายขาดโดยวิธีใดบ้าง

ตอบ - ปัจจุบันโรคธาลัสซีเมีย รักษาให้หายขาดได้ ด้วยการปลูกถ่ายไข กระดูกหรือปลูกถ่ายเลือดสายสะดือ

ถาม - ทำไมจึงต้องตรวจ เอ็ช แอล เอ เมื่อจะทำการปลูกถ่ายไขกระดูก

ตอบ - เนื่องจากการปลูกถ่ายไขกระดูกจะประสบผลสำเร็จ จำเป็นต้อง เลือกแอนติเจน เอ็ช แอล เอ ให้เหมือนกัน ดังนั้นผู้ป่วยและผู้ให้ไข กระดูกที่ดีที่สุดคือ ผู้ป่วยและผู้ให้ไขกระดูกเป็นฝาแฝดไข่ใบเดียว กัน แต่กรณีของโรคพันธุกรรม เช่น ธาลัสซีเมียใช้ไม่ได้เพราะต่าง ก็เป็นโรคด้วยกัน ผู้ให้จึงได้แก่พี่น้องพ่อแม่เดียวกัน ซึ่งมีโอกาสที่ จะมี เอ็ช แอล เอ ตรงกันมากที่สุด (โอกาส 1 ใน 4) คนอื่น ๆ มี โอกาสที่ เอ็ช แอล เอ จะตรงกับผู้ป่วยมีน้อยมาก

ถาม - พ่อหรือแม่ให้ไขกระดูกแก่ลูกที่เป็นโรคธาลัสซีเมียได้หรือไม่

ตอบ - โอกาสที่พ่อและแม่จะมีแอติเจน เอ็ช แอล เอ เหมือนกับลูกทั้ง หมดมีความเป็นไปได้น้อยมาก และต่างก็จะมี เอ็ช แอล เอ เหมือนกับลูกเพียงครึ่งเดียว

ถาม - HLA คืออะไร

ตอบ - ชื่อเต็มของ เอ็ช แอล เอ คือ Human Leukocyte Antigen นั่น เอง ก็คือ หมู่เลือดระบบหนึ่งของเม็ดเลือดขาว มีอีกชื่อหนึ่งว่า MHC Major Histocompatibility Complex แสดงว่าหมู่เลือด ระบบนี้เกี่ยวข้องกับการเข้าได้หรือไม่ได้ของอวัยวะ

ถาม - ค่าใช้จ่ายในการปลูกถ่ายไขกระดูก แต่ละรายเท่าใด

ตอบ - ในผู้ป่วยน้ำหนักตัวประมาณ 15 กิโลกรัม ค่าใช้จ่ายประมาณ 200,000-400,000 บาท ค่าใช้จ่ายนี้ขึ้นอยู่กับน้ำหนักตัวของผู้ ป่วยและภาวะแทรกซ้อน ถ้ามีภาวะแทรกซ้อนมาก เช่น มีโรคติด เชื้อ เลือดออก ค่าใช้จ่ายจะสูงขึ้นมาก

แพทย์หญิงวรวรรณ ตันไพจิตร และคณะ


ขอบคุณนิตยสารใกล้หมอ ที่อนุญาตให้นำมาเผยแพร่

[ BACK TO LIST]
main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุดE-LIB[ hey.to/yimyam ][ i.am/thaidoc ]

Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21]resolution 800x600