ปวดไหล่ ใครช่วยที

นพ.เทอดศักดิ์ เดชคง

ฟังชื่อเรื่องแล้ว อาจคิดว่าเป็นเรื่องดี คือ แข็งแรง แต่เป็นแข็งในที่นี้หมายถึง แข็งจนขยับลำบาก ยกแขนไม่ได้สุด เมื่อมีอะไรมายึดรั้งเอาไว้ ซึ่งเจอได้ในผู้สูงอายุ ผมมานั่งนึกดู ถ้าพวก ส.ส.เป็นกันก็คงแย่เพราะ ยกมือโหวตไม่ได้ แต่ก็อีกนั่นแหละ พวกนี้เขายกแขนกันอยู่ เรื่อย ๆ ก็น่าจะป้องกันภาวะไหล่ติดลงไปได้บ้าง คุณป้าท่านหนึ่ง มาหาผมที่โรงพยาบาลเรื่องปวดไหล่ข้างขวา ทำให้ยกแขนไม่ขึ้น บอกว่าให้ช่วยฝังเข็มให้หน่อย ถามไถ่ดูก็บอกว่าเป็นมาเกือบ 2 เดือนแล้ว ทีแรกก็เจ็บ ๆ ธรรมดาคิดว่าไม่เป็นอะไร แต่ตอนนี้มันไม่เจ็บอย่างเดียว แต่รู้สึกตึงไหล่จนยกแขนลำบาก จะหยิบของที่วางสูง ๆ ก็ไม่ได้ ต้องใช้แขนซ้ายช่วยด้วย ซึ่งก็ไม่ถนัดอีกนั่นแหละ ความจริงแล้วเรื่องกระดูกและข้อกับผู้สูงอายุเป็นสิ่งคู่กัน คือ อายุมากก็จะมีปัญหากระดูกข้อต่ออยู่เรื่อย ที่พบบ่อยอาจจะเป็นข้อเข่า ซึ่งหลายคนจะปวดเวลาเดินลงน้ำหนัก อาจมีเสียงลั่นกร๊อบแกร๊บอีกต่างหาก ส่วนเรื่องข้อไหล่นั้นก็พบได้ แม้ว่าไม่บ่อยเท่าก็ตาม ข้อไหล่นั้นเป็นข้อที่มหัศจรรย์คือ ทำให้แขนทั้งสองข้างเคลื่อนไหวไปในทิศทางต่างๆ ได้กว้างขวาง ได้แก่ การกางไหล่ ซึ่งทำได้สูงแนบใบหู (180 องศา) สามารถหุบแขนเข้ามากกว่าแนวลำตัว (40 องศา) ยกแขนไปข้างหน้า (180 องศา) ข้างหลัง (40 องศา) รวมถึงการหมุนแขน ขึ้นและลง (rotation) รอบ ๆ ข้อไหล่จะมีเส้น และกล้ามเนื้อมายึดข้อต่อเพื่อความมั่นคง บรรดาเส้นเหล่านี้อาจเสียดสีกัน ได้รับบาดเจ็บ จนทำให้เกิดการปวดไหล่ ซึ่งถ้าหากเป็นเรื้อรัง ก็จะทำให้การใช้งานลดน้อยลง เกิดการติดตัว ติดขัดโดยง่าย ถ้าหากทิ้งไว้นาน ๆ ก็จะยากต่อการรักษา คุณป้าที่มาหาผมท่านนี้ ปกติแกก็ออกกำลังกายทุกเช้า กับ เพื่อน ๆ แถวโรงพยาบาล เพียงแต่ว่าช่วงซัก 3 สัปดาห์มานี้เท่านั้นที่ห่างหายไป เห็นบอกว่า เพื่อน ๆ ก็ชวนมานั่งคุยดูคนอื่นเขาออกกำลังกายก็ได้ แต่แกก็ไม่เอากลัวเมื่อย ในแง่การรักษา ถ้ามีอาการปวดไม่มากแต่ข้อตึงแล้วก็ต้องไปทำกายภาพบำบัด ร่วมกับการบริหารข้อต่อ พอดีที่ผมมีความรู้เรื่องฝังเข็มอยู่บ้าง ก็เลยฝังให้ และได้แนะนำท่าบริหารร่างกายไปทำ การบริหารข้อไหล่นั้น อิงหลักการที่ต้องออกกำลังช้า ๆ ในทิศทางที่ข้อไหล่ทำได้ให้มากที่สุด อย่างเช่น คนที่ยกแขนมาข้างหน้าได้เพียง 90 องศา ก็จะให้เขาใช้มือข้างที่ดีช่วยประคองขึ้น หรืออาจค่อย ๆ ไต่กำแพงด้านหน้าโดยใช้นิ้วมือทีละนิดทีละหน่อย ค่อยเป็นค่อยไป จนทำได้มากขึ้นเรื่อย ๆ คนที่กางแขนออกไปได้เพียง 40 องศา ก็อาจจะต้องหาคนช่วยกางแขนให้ โดยผู้ป่วยอาจออกแรงบ้างเพื่อเสริมกำลังกัน หรือใช้การไต่กำแพงด้านข้างก็ได้ มีรายละเอียดอยู่บ้างตรงที่ว่า ถ้าผู้สูงอายุมีข้อไหล่ยึดดัดอย่างเดียว หรือกำลังยังดี ก็จะใช้วิธียึดติดเป็นส่วนใหญ่ แต่ถ้าหากกล้ามเนื้ออ่อนแรงด้วย ก็ต้องให้ผู้สูงอายุออกแรงเอง ในแต่ละทิศทางการเคลื่อนไหวเป็นการออกกำลังกล้ามเนื้อ พร้อมกับบริหารร่างกาย การออกกำลังกายบริหารแบบนี้ ต้องทำเป็นประจำอย่างน้อยวันละ 30 ครั้ง (ถ้าเมื่อยก็แบ่งทำได้) ในแต่ละทิศทาง จึงจะได้ผลดี คือมีแรงมากขึ้น ไปได้ไกลขึ้นโดยอาจใช้เวลา 1-2 สัปดาห์ขึ้นไป สำหรับผู้สูงอายุที่ไหล่ยังดีอยู่ ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจ อาจบริหารข้อต่อต่างๆ ไว้บ้าง ทำคล้ายกับกรณีของข้อไหล่ติดก็ได้ เป็นการกันไว้ก่อน จะว่าการแกว่งแขนแบบของคนจีน ก็น่าจะเป็นการบริหารข้อไหล่ได้ด้วย คือ โดยปกติเป็นการแก่วงไปข้างหน้า ข้างหลัง ก็ขอให้ทำช้า ๆ และเพิ่มการกางแขนขึ้นจนสุดแนบใบหู หุบแขนมาด้านหน้าลำตัว รวมทั้งการหมุนแขนเป็นวงกลมข้างลำตัว อย่างช้า ๆ ไม่หักโหม ทำได้อย่างนี้ทุกวันก็น่าจะเป็นการป้องกันไหล่ของคุณให้มีสุขภาพดี และรับใช้คุณไปได้นาน ๆ

นพ.เทอดศักดิ์ เดชคง

main