กระดูกบาง

มานพ ประภาษานนท์

ภาวะกระดูกบางหรือที่เรียกกันว่า OSTEOPOROSIS ในคนไทยเรา ปัจจุบันถือเป็นปัญหาทางสุขภาพเรื่องหนึ่ง หลังจากที่คนไทยมีอายุเฉลี่ยสูงขึ้น ภาวะกระดูกบาง กระดูกพรุน ทรุด จึงพบได้บ่อยมากขึ้นตามไปด้วย กระดูกบาง ตามความหมายทางแพทย์ก็คือ ภาวะที่กระดูกนั้นมีความหนาแน่นของเนื้อกระดูกลดลง ตรงกันกับความเข้าใจของชาวบ้านที่รู้กันดีว่าอะไรที่ "บาง" นั้นคือ มีน้อยลงนั่นเอง เช่น ผมบาง ผอมบาง หน้าบาง ฯลฯ แต่เมื่อเกิดกระดูกบางจะสำคัญกว่าเพราะกระดูกคือ โครงสร้างสำคัญของร่างกาย เป็นแกนกลางในการทำงานของคนเราทุกอย่าง ถ้าเกิดปัญหาจนถึงกับผุกร่อนทรุดตัวลงไป โครงสร้างร่างกาย ก็จะอยู่ไม่ได้อย่างปกติ เกิดการเบี่ยงเบนไปจากตำแหน่งเดิม ทำให้เกิดการปวดกระดูกและกล้ามเนื้อ บริเวณโดยรอบได้ ซึ่งจะสร้างความทรมานให้กับผู้ป่วยเป็นอย่างมากทีเดียว ปัญหาสำคัญของกระดูกบางก็คือ กระดูกหัก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ซึ่งโดยทั่วไปมีแนวโน้มที่จะกระดูกหักได้ง่ายอยู่แล้ว ถ้ามีกระดูกบาง เสริมเข้าไปอีก จะยิ่งเกิดการหักได้ง่ายแค่การบิดตัวธรรมดาๆ ก็เกิดได้แล้วในบางราย ดังนั้นจึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษ และจากการสำรวจพบว่า ผู้หญิงเป็นมากกว่าผู้ชาย คนผอมสูง เป็นมากกว่าคนอ้วน คนผิวขาวเหลืองเกิดได้บ่อยกว่าคนผิวดำ พันธุกรรมก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่เสริมให้เกิดด้วยเช่นกัน นอกจากนี้การขาดฮอร์โมนเพศ การขาดประจำเดือนนานๆ และการไม่มีบุตร ก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่สำคัญ อาหารการกินก็มีส่วน โดยเฉพาะอย่างยิ่งแคลเซียม ถ้ากินอาหารเอาแคลเซียมเข้าไปไม่เพียงพอ หรือร่างกายดูดซึมแคลเซียมได้น้อย แคลเซียมซึ่งเป็นตัวสำคัญ ในการสร้างกระดูกก็จะขาดไป ทำให้กระดูกบางได้ ฉะนั้นการกินอาหารที่มีแคลเซียมมาก การได้รับวิตามินจากแสงแดด และการได้ออกกำลังกายกลางแจ้งอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ จะช่วยสร้างกระดูกให้แข็งแรงและเป็นการป้องกันโรคกระดูกบางนี้ ได้ส่วนหนึ่ง สำหรับผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรังอยู่นานๆ ไม่ว่าจะเป็นโรคอะไรก็ตาม อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้กระดูกบางลงไปได้เช่นกัน เช่น ผู้ป่วยอัมพาต มะเร็ง ไตอักเสบ เบาหวาน ข้ออักเสบรูมาตอยด์ ฯลฯ หรือผู้ป่วย ที่ถูกฉายรังสีรักษา ตลอดจนปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ อันได้แก่ เหล้า บุหรี่ กาแฟ เหล่านี้เป็นต้น ถ้าหลีกเลี่ยงได้จะเป็นการดีที่สุด อาการของโรคกระดูกบางนี้ที่เด่นชัดที่สุด และเป็นปัญหามากก็คือ "ปวด" โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่กระดูกสันหลัง ซึ่งจะเกิดการทรุดตัวลงได้ง่าย เนื่องจากมีการเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา ในการทำงานในชีวิตประจำวัน ของคนเรา อาการปวดในผู้ป่วยกระดูกบางจะมีได้หลายแบบ อาจจะปวดรุนแรงมากตลอดเวลา หรือดีขึ้นเมื่อได้หยุดพักกิจกรรม ปวดนานติดต่อกันเป็นสัปดาห์ มีกล้ามเนื้อหดเกร็งตัวบริเวณนั้นมาก ฯลฯ ซึ่งในระยะการปวดเช่นนี้ กายภาพบำบัดจะช่วยเหลือ ในเรื่องการลดปวดเป็นสำคัญ เป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าให้ผู้ป่วยไปก่อน เช่น การใช้ความร้อนความเย็น การกระตุ้นด้วยไฟฟ้าชนิดต่างๆ การอบไฟฟ้า หรือการใช้คลื่นเสียง ก็เลือกใช้ตามความเหมาะสม นอกจากนี้แล้วยังต้องจัดท่าทางที่เหมาะสมให้กับผู้ป่วยด้วย เพื่อช่วยบรรเทาความเจ็บปวด และไม่กระตุ้นให้อาการกำเริบ เมื่อผู้ป่วยอาการดีขึ้นบ้างแล้ว เราจะช่วยดูแลเรื่องการออกกำลังกาย และการเคลื่อนไหวต่างๆ ให้พอเหมาะพอควร ไม่มากไม่น้อยเกินไป ผู้ป่วยจะได้ฟื้นตัวได้เร็วขึ้น ในผู้ป่วยที่พ้นระยะเฉียบพลันไปแล้ว หรือในรายที่เป็นมาเรื้อรัง จนโครงสร้างเปลี่ยนไปนั้น จะต้องรีบจัดแนวกระดูกโครงสร้าง ให้อยู่ในแนวปกติ หรือใกล้เคียงที่สุดเท่าที่จะทำได้ ผู้ป่วยอาจจะต้อง ใส่เครื่องพยุงหลังไว้ เพื่อลดแรงกดดันและปรับแนวโครงสร้างให้เข้าที่ การเคลื่อนไหวช่วงนี้ควรใช้ไม้เท้าช่วยเดิน เพื่อลดแรงกระแทก ของการเดินด้วย กล้ามเนื้อต่างๆ ของร่างกายจะต้องเสริมสร้าง ให้แข็งแรงมากขึ้นและมีความทนทานสามารถใช้งานได้นานขึ้นด้วย ซึ่งในช่วงนี้เราจะเพิ่มโปรแกรมความหนักของการออกกำลังกายให้มากขึ้น ตามสภาพของผู้ป่วยที่จะสามารถทำได้ ในบางรายที่มีการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างไปมากแล้ว เช่น หลังโก่งงอ หลังคด เป็นต้น เราจะต้องช่วยในเรื่องของการหายใจเพิ่มเติม เข้าไปด้วย เนื่องจากทรวงอกถูกกำจัดจากโครงสร้างทำให้หายใจไม่ดีเหมือนเก่า สอนผู้ป่วยให้รู้ถึงวิธีหายใจที่จะได้รับอากาศมาก การขยายทรวงอก ด้วยท่าบริหารต่างๆ นอกเหนือจากเรื่องสำคัญอีกเรื่องที่จะละเลยไปไม่ได้ เนื่องจากเป็นการช่วยเหลือในระยะยาว นั่นคือ "การสอนท่าทางที่ถูกต้องในชีวิตประจำวัน" ซึ่งผู้ป่วยจะต้องสามารถปฏิบัติได้เอง เนื่องจากไม่มีใครจะคอยดูแล ในเรื่องนี้ให้ผู้ป่วยได้ตลอดเวลา ผู้ป่วยจึงต้องมีความรู้ในเรื่อง การใช้ท่าทางที่ปลอดภัย ตั้งแต่ท่านั่ง ท่ายืน การเดิน การทำงาน ฯลฯ เมื่อผู้ป่วยได้รับการชี้แนะและฝึกฝนจนเกิดความชำนาญ จากนักกายภาพบำบัดแล้ว ผู้ป่วยจะปลอดภัยจากอุบัติเหตุต่างๆ ไปได้มากทีเดียว ภาวะกระดูกบางที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ สามารถป้องกันได้ และเป็นสิ่งที่เราควรสนใจ เตรียมการป้องกันเอาไว้เสียแต่เนิ่นๆ ตั้งแต่เดี๋ยวนี้ หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ กินอาหารให้เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และทำจิตใจให้สดชื่นแจ่มใส จะช่วยเป็นพลังในการป้องกันและรักษาสุขภาพของเราได้เป็นอย่างดี ไม่เฉพาะแต่โรคกระดูกบางเท่านั้น โรคอะไรๆ ก็จะมาเยี่ยมเยียนเราน้อยที่สุด มาแล้วก็ไปเร็วที่สุดด้วย ลองปฏิบัติดูกันนะครับ

มานพ ประภาษานนท์

main