มาที่นี่ที่เดียว ได้อ่านบทความทางด้านการแพทย์ ภาษาไทย จากเกือบทุกโฮมเพจที่มีใน INTERNET
ถ้าที่นี่ขัดข้อง ไปที่นี่ก็ได้ครับ i.am/thaidoc หรือ hey.to/yimyam

[ คัดลอกจากนิตยสารแม่และเด็ก ปีที่ 21 ฉบับที่ 312 กุมภาพันธ์ 2541]

ปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง

ท.ญ.ดร.ชมพูนุช จิตรปฏิมา


ขณะที่การแพทย์มีวิวัฒนาการทันสมัยขึ้น ทำให้มนุษย์ มีอายุยืนนานกว่าสมัยก่อนโดยเฉลี่ย ก็มีโรคที่เป็นปัญหาเรื้อรัง เกิดขึ้นเป็นจำนวนมากด้วย เช่น ปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังบริเวณใบหน้า โรคไขข้อกระดูก โรคกระดูกพรุน โรคหัวใจตีบตัน โรคความผิดปกติ ของกระดูกขากรรไกร โรคสมองขาดเลือด เบาหวาน ฯลฯ ความเจ็บป่วย (Illness) อาจจะมิได้มีสาเหตุจากการติดเชื้อโรค แต่เป็นอาการที่อวัยวะในร่างกาย ไม่สามารถทำงานตามปกติได้ ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิต ทั้งในส่วนตัวและการอยู่ในสังคม

อาการไม่สบาย (Illness) อาจมิได้มีสาเหตุมาจากการติดเชื้อโรค แต่ประกอบด้วยความเจ็บปวด หรือการที่อวัยวะไม่สามารถทำงานตามปกติ มีผลกระทบต่อการดำเนินชีวิต ทั้งในส่วนตัวและการอยู่ในสังคม

ปัจจุบันคนจำนวนมากมีอาการปวดกล้ามเนื้อ ซึ่งอาจเป็นเฉพาะที่ หรือเป็นบริเวณกว้างทั้ง 2 ด้านของร่างกาย เหนือเอวและใต้เอวลงไป มีผลข้างเคียงคือ ทำให้นอนไม่หลับ รู้สึกซึมเศร้าและเหนื่อยง่าย

ในระยะกว่า 50 ปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์ชาวยุโรป ได้บัญญัติศัพท์เกี่ยวกับอาการปวดกล้ามเนื้อเส้นเอ็นว่า "ไฟโปรไซทิส" (Fibrositis) เนื่องจากเชื่อว่า เป็นสาเหตุของการปวดหลัง บริเวณบั้นเอวลงไป ซึ่งเมื่อได้ทำการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์พบว่า มีการอักเสบของเนื้อเยื่อที่ห่อหุ้มกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น แต่มิได้เกิดจากการติดเชื้อ

ต่อมาในปี ค.ศ.1980 อาการปวดกล้ามเนื้อดังกล่าว ได้รับการตั้งชื่อใหม่ว่า Fibromyalgia (ไฟโบรไมอัลเจีย) ซึ่งมาจากภาษาลาติน 3 คำ FIBOR = เนื้อเยื่อ My = MUSCLE กล้ามเนื้อ และคำว่า ALGIA = อาการเจ็บปวด เรียกย่อๆ ว่า FMS

อาการของ FMS

อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ซึ่งรวมถึงอาการปวดกล้ามเนื้อ โดยทั่วไปนอกเหนือจากอาการปวดเรื้อรัง ที่แผ่ขยายไปบริเวณใบหน้า ศีรษะ รวมทั้งจุดที่ปวดเวลาถูกแรงกดด้วยนิ้วมือ

จากประสบการณ์ของผู้เขียนพบว่า บางรายมีปัญหา เจ็บปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังบริเวณกระพุ้งแก้ม บริเวณข้างหู ลามไปถึงฟันกราม ต้นคอ หลัง ไหล่ และขมับ ซึ่งบางครั้งมี Refer Pain (อาการเจ็บปวดบริเวณต่างจากจุดที่เป็นสาเหตุ) ไปยังกระบอกตา
คนไข้รายหนึ่งปวดบริเวณกระพุ้งแก้มด้านขวา ลามไปแถวฟันกราม และมีอาการปวดต้นคอและไหล่อยู่ด้วย ไปหาทันตแพทย์ซึ่งได้ให้การรักษา โดยการเอาประสาทฟันออก (Root Canal Therapy) ซึ่งคนไข้ก็ยังไม่หายปวด จึงกลับไปหาทันตแพทย์เดิมอีก ซึ่งคราวนี้ทันตแพทย์ได้ถอนฟันกราม ออกไป 2 ซี่ คนไข้ก็ยังไม่หายปวด เมื่อได้มาพบผู้เขียน ตรวจพบว่า ปัญหามีทั้งการสบฟันผิดปกติ คนไข้กัดฟันเยื้องไปมาขณะนอนหลับ จนฟันสึกมาก และมีอาการของ FMS อยู่ก่อนด้วย จึงให้การรักษา โดยการบูรณะสภาพฟัน พร้อมทั้งแนะนำคนไข้ รับการทำกายภาพบำบัด นวดกล้ามเนื้อให้ผ่อนคลาย ออกกำลังกายเบาๆ สม่ำเสมอ ซึ่งได้ผลดีขึ้นมาก

อาการของ FMS พบในผู้ที่ต้องทำงานอยู่ในอิริยาบถเดียวกัน นาน ๆ เช่น ผู้ที่นั่งทำงานหน้าจอ Computer ติดต่อกันหลาย ๆ ชั่วโมง ทันตแพทย์ที่นั่งก้มและเอียงคอเวลารักษาคนไข้ ผู้ที่ขาดการออกกำลังกาย และมีความเครียด

ผู้ที่มีอาการของ FMS กว่า 90% เป็นผู้หญิงอายุเฉลี่ยประมาณ 50 ปีต้นๆ โอกาสที่จะรักษาหายขาดนั้นมี แต่ค่อนข้างยาก อาการเจ็บปวดลึกๆ แผ่ขยาย ไปทั่วบริเวณใกล้เคียง บางครั้งมีความรู้สึกแสบร้อน เริ่มจากปวดเล็กน้อย ไปจนปวดมาก หลายรายมีโรคปวดข้อ (Rheumatoid Arthritis) และอาจเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำงานมาผิดปกติคือ ทำลายเซลล์ในร่างกายเอง เวลาที่ปวดเป็นทั้งช่วงเช้าและเย็น โดยเฉพาะขณะที่มีความกังวล เครียด หรือทำงานเหนื่อย อากาศเย็น ชื้น กล้ามเนื้อจะบีบตัวมาก (Spasm) มักเกิดเวลากลางคืนทำให้นอนไม่หลับ

นักวิจัยให้การสันนิษฐานว่า มีสารเคมีในร่างกายที่เรียกว่า Substance P มีหน้าที่ตอบสนองต่อการอักเสบ เนื่องมาจากความเจ็บปวด กระตุ้นปลายประสาท ทำให้หลอดเลือดขยายตัว และกล้ามเนื้อจะปล่อย Enzymes หลายชนิด เช่น Cytokines Endorphins และ Cellular Enzyme

Serotonin เป็นสารเคมีในร่างกายมนุษย์อีกชนิดหนึ่ง ทำหน้าที่ป้องกันการส่งสัญญาณความเจ็บปวดของระบบประสาท ในกระดูกสันหลังพบว่า มีปริมาณ Serotonin ต่ำกว่าปกติ ในผู้ที่เป็น FMS อาการปวดบริเวณกระดูกขากรรไกร (Temporomandibular Disorder-TMD) มีลักษณะคล้ายคลึงกันคือทั้ง 2 ชนิด พบมากในผู้หญิงแต่ TMD อยู่ในกลุ่มอายุน้อยกว่า 20-40 ปี และลดลง เมื่ออายุมากขึ้น ส่วน FMS (เฉลี่ย 40 ปี) อาการจะรุนแรงขึ้นตามอายุ มีรายงานว่าผู้ที่มีอาการ FMS 75% จะมีอาการของกล้ามเนื้อ กระดูกขากรรไกรอักเสบเรื้อรัง

การรักษา FMS

โดยมากจะรักษาตามอาการ ซึ่งประกอบด้วยกายภาพบำบัด ให้คำแนะนำและให้ความรู้ในการปฏิบัติตนแก่ผู้มีอาการนี้ การรับประทานอาหารเสริมมีรายงานหลายแห่งว่า การรับประทานน้ำมันปลา (Fish Oil) Magnesium/Malicacid และ Vitamin B12 จะช่วยบรรเทาอาการได้ แต่ยังไม่มีการทดลองผลอย่างเป็นทางการ การออกกำลังกาย ใช้ไฟฟ้ากระตุ้นกล้ามเนื้อ (Electromyograms) เดิน ว่ายน้ำ ซึ่งเป็นกีฬา เบา ๆ รวมทั้งการนวดตัว (Massage) ผ่อนคลาย การฝังเข็ม ก็ช่วยบรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อได้

ยาคลายกล้ามเนื้อที่ใช้รักษาอาการซึมเศร้า (Depression) ในขนาดอ่อนๆ ก็ปรากฏว่าช่วยให้กล้ามเนื้อคลายความตึงเครียดได้ดี และทำให้นอนหลับดีขึ้น ร่างกายสามารถผลิต Endorphin (สารที่ระงับความเจ็บปวด) ขณะที่ร่างกายได้พักผ่อน แต่ผลข้างเคียงจากยา คือ น้ำหนักตัวเพิ่ม หัวใจเต้นแรง ร่างกายขับปัสสาวะได้ยากขึ้น

อะไรทำให้เกิด FMS

แม้ว่าสาเหตุที่แน่นอนของอาการปวดกล้ามเนื้อ จะยังสรุปไม่ได้ชัดเจน นักวิจัยได้ตั้งทฤษฎีหลายหลากตามความเห็นและข้อมูล เช่น อาจเกิดจากการกระทบกระแทกหรือการยกของที่มีน้ำหนักมากๆ มีผลต่อระบบควบคุมประสาทส่วนกลาง บางคนก็คิดว่า ความเครียด (Stress) เป็นปัจจัยสำคัญ FMS มีความสัมพันธ์กับการไหลเวียนของโลหิตที่ลดลง ทำให้เกิดอาการเหนื่อยง่ายและไม่มีกำลัง มีการศึกษาค้นคว้า ที่บ่งไปในทางพันธุกรรม ซึ่งถ่ายทอดมาทางเพศหญิงอีกทฤษฎีหนึ่ง ศึกษาถึงความบกพร่องของต่อมไทรอยด์ซึ่งควบคุมการผลิต Serotonin เนื่องจากลักษณะของ FMS ถูกลอกเลียนโดยอาการของฮอร์โมน ไทรอยด์ต่ำกว่าปกติ
ผู้เขียนมีคนไข้หญิงหลายรายที่มีอาการปวดไหล่ ปวดคอ ปวดกล้ามเนื้อตามจุดต่างๆ เรื้อรังจนต้องทำการรักษาด้วยกายภาพบำบัด ควบคู่กับการออกกำลังกายเบาๆ สม่ำเสมอ

ความเครียดในชีวิตปัจจุบันที่คนกรุงเทพฯ กำลังเผชิญอยู่ ไม่ว่าจะเรื่องเศรษฐกิจที่ตกต่ำบวกกับการจราจรที่เป็นอัมพาต และสิ่งก่อสร้างที่เป็นเสมือนขยะทางสายตา ล้วนเป็นสภาพแวดล้อม ที่ก่อให้เกิดโรคเครียดได้มากทั้งสิ้น ขอให้ทุกคนพยายาม รักษาสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง เพื่อจิตใจจะได้เข้มแข็งและก้าวผ่าน สภาวะที่กดดันไปสู่วันข้างหน้าที่สดใสมั่นคงกว่าเดิมด้วยกัน

ท.ญ.ดร.ชมพูนุช จิตรปฏิมา


ขอบคุณนิตยสารแม่และเด็ก ที่อนุญาตให้นำมาเผยแพร่

[ BACK TO LIST]
main พบแพทย์ คอมพิวเตอร์ เรื่องบ้าน เรื่องรถ เรื่องกฏหมาย เรื่องของผู้บริโภค เรื่องเบาๆ คลายเครียด

มีปัญหาสุขภาพ ที่นี่มีคำตอบ ห้องสมุดE-LIB[ hey.to/yimyam ][ i.am/thaidoc ]

Best view with [IE3.02][NETSCAPE 4.05][OPERA 3.21]resolution 800x600