|
ก่อนอื่นขอเล่าเรื่องผู้ป่วยให้ฟังสัก 2 ราย
รายแรก
เป็นหญิงอายุ 52 ปี ครับ เริ่มดื่มสุรามาได้ 8 เดือน
ติดต่อกัน ดื่มมาตั้งแต่สามีจากไปด้วยอุบัติเหตุทางรถยนต์
เธอเสียใจและตรอมใจจากเหตุการณ์ดังกล่าว และจากปัญหาในครอบครัว
ที่เธอต้องเผชิญอยู่ เธออยู่บ้านคนเดียว ลูกได้แยกไปอยู่ต่างหาก
ตั้งแต่แต่งงาน
เธอเป็นไข้ ไอ และหอบเหนื่อยมา 3 วัน วันนี้เป็นมาก
เพื่อนบ้านสงสารเลยพามาโรงพยาบาล แพทย์ตรวจแล้วพบว่า
อาการป่วยเป็นเพราะปอดบวมจากการสำลัก
คนเมาเหล้ามักมีอาการอาเจียน และสำลักบ่อย หากสิ่งที่อาเจียนออกมาสำลักลงหลอดลมหรือปอดก็ทำให้ปอดบวมได้ครับ
แพทย์ได้รับตัวไว้ในโรงพยาบาลเพราะอาการหนัก ไข้สูง
ร่างกายขาดน้ำ 2 วันต่อมา ไข้ลดลง อาการหอบดีขึ้น แต่เธอกลับมีอาการตัวสั่น
มือสั่น และกระวนกระวาย
คืนต่อมาเธอมีอาการประสาทหลอน เธอบอกพยาบาลว่า
เห็นสามีเธอยู่ในห้อง เรียกพยาบาลมาดูหลายครั้ง
พยาบาลก็ไม่พบว่ามีใครอยู่ในห้องของเธอ
คืนต่อมาเธอเอะอะอาละวาด ดึงสายน้ำเกลือออก ดึงออกซิเย่นออก พยาบาลต้องมัดมือมัดเท้าเธอไว้กับเตียง เธอได้อาเจียนและสำลักอีกหน
แพทย์ต้องให้ยาระงับประสาท และส่งพักห้อง ไอ.ซี.ยู เพราะหอบมาก
อาการไม่ดีขึ้น เธอเสียชีวิตอีก 2 วันต่อมา เพราะการหายใจล้มเหลวและระดับเกลือแร่ในเลือดไม่ปกติ
รายที่ 2
ผู้ชายอายุ 43 ปี เมาเหล้า ถูกโยนออกมาจากบาร์
เพราะไม่มีเงินจ่าย ตำรวจนำส่งโรงพยาบาล เพราะเห็นนอนอยู่ข้างถนนมา
2 วันแล้ว ตอนนี้มีอาการประสาทหลอน พูดไม่รู้เรื่อง
เหงื่อแตกกระวนกระวาย
แพทย์รับตัวผู้ป่วยไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้น้ำเกลือ
ให้ยากล่อมประสาท อีก 4 ชั่วโมงต่อมา พยาบาลแจ้งว่า
ผู้ป่วยมีอาการชัก ชักอยู่ราว 1 นาทีก็หยุดไป แพทย์เข้าใจว่า
เป็นอาการของการหยุดดื่มเหล้า จึงได้ให้ยาระงับประสาทเพิ่ม
8 ชั่วโมงต่อมา ผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว แพทย์ตรวจพบ
มีอาการของเลือดคั่งในสมอง จึงได้นำผู้ป่วยเข้าห้องผ่าตัด
ผ่าตัดพบมีเลือดคั่งใต้เยื่อหุ้มสมอง หลังผ่าตัดผู้ป่วยรู้สึกตัว
และอาการดีขึ้นตามลำดับ
ครับผู้ป่วยที่ผมเล่าให้ฟัง 2 ราย นี้มีอาการของภาวะร่างกาย
ขาดแอลกอฮอล์ และอาการแทรกซ้อนที่พบได้เสมอ สถิติบ่งว่าราว
10-15% ของผู้ที่ดื่มสุราจะเกิด "ภาวะติดเหล้า" หรือเรียกว่า
"แอลกอฮอลิซึ่ม" และราว 2-4% ของผู้ติดเหล้าจะเกิด
"อาการขาดเหล้า" อย่างรุนแรงเมื่อหยุดดื่ม ที่เกิดอาการปานกลาง
หรืออาการเบาๆ เมื่อหยุดดื่มนั้นก็มีมากครับ
นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า มีกลไกหลายอย่างที่นำไปสู่
"อาการขาดเหล้า" เมื่อหยุดดื่ม
ทฤษฎีเก่าเชื่อว่า สัมพันธ์กับระดับสารพิษต่อตับที่เกิดภายในร่างกาย,
สารพิษที่ติดมากับสุรา หรือเกี่ยวกับระดับแมกนีเซียมในเลือดต่ำ ทฤษฎีเหล่านี้ยังขาดหลักฐานสนับสนุนทางวิทยาศาสตร์ครับ
จริงๆ แล้วจะเรียกว่า แพทย์หรือนักวิทยาศาสตร์ยังไม่รู้กลไกที่แท้จริงก็ได้ รู้แต่ว่าแอลกอฮอล์ออกฤทธิ์กระจายทั่วไปในสมอง ผิดกับพวกฝิ่นหรือยากล่อมประสาทที่มีจุดรับสารนี้โดยเฉพาะ
อยู่ในส่วนของสมอง
อาการของการขาดเหล้าจะตรงกันข้ามกับฤทธิ์ปกติของเหล้า
ที่ไปกดสมองไว้ เมื่อขาดเหล้า สมองจะปรับตัวมีการลดภาวะที่เกิด
หรือห้ามสมองลง และมีสารกระตุ้นสมองมากขึ้น
เมื่อร่างกายหรือสมอง เริ่มขาดแอลกอฮอล์จะเริ่มแสดงอาการ
อย่างอ่อน ภายใน 3-6 ชั่วโมง หลังหยุดดื่ม และมักจะมีอาการ
ก่อนที่ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดลดลงเป็นศูนย์ อาการสั่น พบราว
90% อาการกระวนกระวาย นอนไม่หลับ พบราว 75%
อาการเหล่านี้จะลดลงตามลำดับใน 24-36 ชั่วโมงครับ
บางคนจะมีอาการใจสั่น, ใจเต้นเร็ว, เหงื่อแตก, คลื่นไส้, กระสับกระส่าย,
ความดันโลหิตสูงขึ้น, ปวดศีรษะ ตลอดจนอาการทางกระเพาะลำไส้ด้วย
อาการพวกนี้จะค่อยๆ หายไปภายใน 48 ชั่วโมง
โดยทั่วไปอาการขาดเหล้าจะเป็นสัดส่วนกับจำนวน
และระยะเวลาที่ดื่มเหล้าอยู่ก่อนหยุดดื่ม แต่ส่วนใหญ่
อาการขาดเหล้าก็มักจะคล้ายคลึงกัน
อาการที่เป็นลักษณะเฉพาะ ได้แก่
- ความรู้สึกตัวลดลง
- ไม่สามารถคิดหรือพูดได้อย่างปกติ อาการจะเริ่มภายใน
48-96 ชั่วโมงหลังหยุดดื่ม อาการมักเกิดกับผู้ที่หยุดดื่มอย่างกระทันหัน
หลังจากดื่มหนักติดต่อกันมานาน และมักไม่เกิดกับผู้ที่อายุน้อยกว่า 30 ปี
ราว 4-5% ของผู้ที่หยุดดื่มจะเกิดอาการเหล่านี้ และเป็นอยู่นาน 2-5 วัน
- หัวใจเต้นเร็ว
- ไข้ต่ำ ๆ 37.7 องศาเซลเซียส ถึง 38.3 องศาเซลเซียส
- ความดันโลหิตสูง
- สับสน
- เหงื่อออกมาก
- กระสับกระส่าย
- ประสาทหลอน โดยเฉพาะอย่างยิ่งทางสายตา
ที่สำคัญคือ ผู้ที่มีอาการขาดเหล้าเกือบครึ่งหนึ่งมีการเจ็บป่วย
การบาดเจ็บ หรือการใช้ยาอย่างอื่นร่วมด้วยครับ
การเสียชีวิตก็เกิดจาก โรคแทรกซ้อนเป็นส่วนมาก เช่น ปอดบวม,
หัวใจเต้นผิดปกติ เป็นต้น
ราว 25% ของผู้มีอาการขาดเหล้าจะเกิดประสาทหลอน
ส่วนใหญ่จะหลอนทางการมองเห็น (ประสาทตา) มากกว่าการได้ยิน
(ประสาทหู) หรือการสัมผัส (ประสาทสัมผัส)
อาการหลอนจะเริ่ม 12-24 ชั่วโมง หลังการหยุดดื่ม
และหายไปภายใน 24-48 ชั่วโมง อาการประสาทหลอน
จะต่างจากอาหารขาดเหล้ารุนแรง ตรงที่ผู้นั้นขณะประสาทหลอน
ยังมีสติรู้สึกตัวดี และอาการประสาทหลอนจะเริ่มเกิดเร็วกว่า
จะเป็นการชักทั้งตัว และเกิดภายใน 48 ชั่วโมง
แรกหลังหยุดดื่ม พบว่าชักบ่อยที่สุดเมื่อหยุดดื่มได้ 13-24 ชั่วโมง
ที่ต้องคำนึงถึงเสมอคือ การชักอาจมีสาเหตุอย่างอื่น เช่น
โรคทางสมอง (เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ตัวจี๊ดขึ้นสมอง)
หรือบาดเจ็บต่อศีรษะ (เลือดคั่งในสมอง) เป็นต้น
การชักจากขาดเหล้าพบราว 23-33% ส่วนใหญ่จะไม่ชักนาน
พบน้อยกว่า 3% ที่ชักติดต่อกันนาน
พบว่า ผู้ติดเหล้ากว่า 70% มีโรคประจำตัว
หรือโรคทางกายอย่างอื่นร่วมด้วยครับ โรคทางตับ, การบาดเจ็บ
และการติดเชื้อ เป็นภาวะที่พบบ่อย ตับอ่อนอักเสบ, ตับอักเสบและเลือดออกจากกระเพาะลำไส้ก็พบได้บ่อย โรคอื่นๆ
ที่พบร่วมด้วย คือ โรคอ้วน, โรคเครียด, หัวใจเต้นผิดปกติ,
ระดับเกลือแร่ในเลือดผิดปกติ
ยาอื่นที่ผู้ติดเหล้ามักใช้อยู่เช่น ยากล่อมประสาท
ยานอนหลับ หรือยาเสพติดชนิดอื่น การสูบหรือติดบุหรี่ก็พบมากถึง
85% ในคนติดเหล้า ดังนั้นคนที่มีอาการขาดเหล้า
จึงอาจมีผลจากการขาดยาหรืออดบุหรี่เข้ามาร่วมด้วย
โดยทั่วไปการที่จะรับตัวไว้รักษาในโรงพยาบาล
หรือไม่พิจารณาจากประวัติการดื่มเหล้า สภาพร่างกายของผู้ติดเหล้า
และสภาพทางสังคม/ครอบครัว
ผู้ที่อาการไม่รุนแรง สุขภาพโดยทั่วไปดี แพทย์ก็สามารถ
ให้การรักษาแบบผู้ป่วยนอกได้ ผู้ที่อาการหนัก มีโรคแทรกซ้อนทางกาย
ชัก โรคหัวใจ คงต้องรับไว้รักษาในโรงพยาบาลครับ
การให้ยารักษาค่อนข้างจำเป็น เพื่อป้องกันอาการทรุดหนัก
และป้องกันการชัก บางรายต้องให้ยากล่อมประสาทขนาดสูง
จึงจะสามารถทำให้ผู้อดเหล้าสงบได้
ยากล่อมประสาทขนาดสูง ยังสามารถป้องกันอาการชักได้ด้วย
การให้สารน้ำและเกลือแร่ก็จำเป็น เพราะผู้ป่วยส่วนใหญ่อยู่ในสภาพขาดน้ำ
และเกลือแร่ที่สำคัญต่อการทำงานของระบบต่างๆ ในร่างกาย
อาการขาดเหล้าที่กลับเป็นซ้ำบ่อยๆ มักมีอาการคล้ายคลึงกับที่เคยเป็นมาก่อน พวกนี้ต้องระวังเพราะเกิดการชักได้บ่อย
สภาพครอบครัวและระบบสนับสนุนทางสังคม มีความสำคัญมากต่อความสำเร็จในการรักษาผู้ติดเหล้า
และช่วยให้อาการขาดเหล้าผ่านไปด้วยดีครับ
สภาพทางบ้านควรจะสงบเงียบและปลอดภัย พอที่จะช่วยให้
ผู้มีอาการขาดเหล้าต่อสู้กับตัวเองไหว ช่วงอดเหล้าอาจมีความต้องการ
ที่จะดื่มเหล้าอย่างรุนแรง ช่วงนี้บางคนอาจทำให้ตัวเองล่อแหลมต่ออันตราย สมาชิกในครอบครัวคงต้องเข้ามาช่วยให้กำลังใจและช่วยเหลือ
เมื่ออาการขาดเหล้าผ่านพ้นไปแล้ว ทางครอบครัว
ก็ควรสนับสนุนต่อไปโดยประสานกับทางแพทย์
เพื่อรักษาผู้ป่วยไม่ให้กลับมาติดเหล้าอีกครับ
ผู้ที่เลิกเหล้าได้สำเร็จหลายรายยอมรับว่า อาการขาดเหล้า ที่แสนทรมานมีส่วนทำให้เขาตัดสินใจเลิกเหล้าและเลิกได้สำเร็จจริง ๆ |
